Opština Vršac izradila je i usvojila dokument: „Lokalna strategija razvoja Vršac 2009 – 2019“.
Iz dalnjeg teksta saznajemo: „Ova strategija je izradjena u saradnji izmedju opštine Vršac i njenih stanovnika, uz savete i vodstvo Programa podrške opštinama severo-istočne Srbije finansiranog od strane Evropske Unije i Programa za podsticaj ekonomskog razvoja opština (MEGA).
Neophodno je izdvojiti nekoliko elemenata koji su vredni pažnje.
„Strategija je vodjena i razvijena od strane lokalne uprave i zainteresovanih strana, ne od strane eksperata. Eksperti su obezbedili samo savet, trening opštinskih koordinatora i iscrpnu stručnu i tehničku podršku. Jezgro opštinskog tima je obučeno pre svakog koraka procesa planiranja, a završena strategija je usvojena od strane Skupštine opštine“.
Nakon ovih uvodnih napomena sledi:
V I Z I J A
„Ekonomski razvijena, demokratska, socijalno odgovorna opština Vršac – Lider Južnog banata“
M I S I J A
„Misija opštine Vršac je da u okviru svojih nadležnosti stvara uslove za razvoj privrede i preduzetništva; stvara uslove za razvoj putne, železnicke i infrastrukture vazdužnog saobracaja; stvara uslove za razvoj turizma; stvara uslove za rad opštinske uprave kao servisa gradana; stvara uslove za ekološki zdravu sredinu; i u okviru svojih nadležnosti stvara uslove za brigu o socijalno ugroženim pojedincima; stvara uslove za razvoj turizma, kulture, sporta; stvara uslove za razvoj interkulturanosti u opštini“.
„Ključne poruke za Vršac (ključni strateški ciljevi)„
1. Stvaranje pozitivne poslovne klime, razvoj infrastrukture- komunalne, industrijske i putne;
2. Opština servis gradana;
3. poljoprivreda kao osnov razvoja sela;
4. Sela Vršca- sela 21. Veka;
5. Kvalitetno obrazovanje za sve kao preduslov za socijalno ekonomski razvoj opštine;
6. Vršac najbolja vikend destinacija;
7. Grad muzej;
8. Vršac interkulturalni grad;
9. Sredina koja je zdrava i za generacije koje dolaze;
10.Vršac socijalno odgovorna opština;
11. Vršac grad sporta“
Nadalje vidimo razvijene ideje stateških ciljeva. Ne sporim dobru nameru opštinske vlasti da izrade jedan, tako važan dokument, kapitalnog značaja. Neću ni osporiti primenjenu metodologiju izrade Stategije, ali otvorila su se mnoga pitanja koja zahtevaju objašnjenje.
Prosto je začuđujuće da se nejaka (kadrovski) lokalna administracija odlučila da sama izradi dokument od strateškog značaja .
Zašto?
Za dobro osmišljeno upravljanje ili vođenje razvoja neke države mora postojati planiranje koncipirano na tri nivoa: državno, regionalno i lokalno.
Država tako izrađuje strateške dokumente koji daju smernice državi u kom smeru treba graditi svoju budućnost, koje su joj glavne privredne grane, krupna infrastruktura i područja od nacionalnog interesa. U skladu sa tim planiranje razvoja se spušta na niže nivoe: regije i jedinice lokalne samouprave (JLS).
U Srbiji je taj sistem upravljanja razvojem ustrojen prema slijedećim elementima: Strategije RS donosi Vlada i Skupština Republike Srbije, Pokrajinski strategijski program donosi Izvršno veće i Skupština AP. Vojvodine. I na kraju jedinice lokalne samouprave (JLS) donose svoje strategijske programe razvoja, koji moraju biti usklađeni s prije pomenutim strategijama.
Iz tih razloga trebalo je izgraditi sistem nacionalnog, regionalnog i lokalnog razvoja, tj. sistema koji će omogućiti:1. jasno definisanje potreba u razvoju; 2. usuglašavanje oko razvojnih prioriteta i3. razvijanje ideja i predloga takvih projekata koji opravdavaju investiranje javnih sredstava u pojedina područja.
Takvi sistemi su takođe preduslov za učestvovanje u preraspodeli sredstava iz predpristupnih i strukturnih fondova Evropske unije. Poseban značaj za održivi razvoj zemlje i njenu konkurentnost na evropskom tržištu čini upravo regionalna politika. Na taj način izjednačava se privredna razvijenost pojedinih regija unutar države, te lakša implementacija u globalne procese koji se odvijaju na tržištu.
U prilog tome govori i praksa Evropske unije u kojoj ne samo da regije unutar država razvijaju politiku svog razvoja, već se često regije različitih država (koje imaju iste ili slične interese) povezuju te zajednički nastupaju i razvijaju na tržištu.
SVRHA izrade Strategije je ostvariti dobar i sveobuhvatni razvojni plan u skladu sa standardima EU, kao osnovu budućeg ekonomskog, društvenog, kulturnog i sveukupnog razvoja opštine Vršac, a utemeljeno na razvojnim operativnim programima AP. Vojvodine i R.Srbije.
CILJ je stvoriti pretpostavke za kvalitetniji život svim građanima opštine Vršac, koja treba postati opština s visokim životnim standardom u okvirima AP. Vojvodine i Republike Srbije, što nameće potrebu preispitivanja sadašnje vizije razvoja opštine preispitivanje korišćenih mera i projekata i njihovo usklađivanje sa zajedničkom vizijom opštine Vršac.
REZULTAT mora biti od strane svih učesnika predložena i opšte prihvaćena Strategija, koja će postati osnovom budućeg ekonomskog, društvenog, kulturnog, infrastrukturnog i sveukupnog razvoja opštine Vršac. Ona na kraju treba omogućiti kvalitetniji život svim građanima opštine Vršac, kako bi postala jedna od opština koja će svojim građanima nuditi visoki životni standard življenja u AP. Vojvodini i R.Srbiji.
METODOLOŠKI OKVIR I POSTUPCI ISTRAŽIVANJA
Bilo bi korisnije da je istraživanje na ovom projektu utemeljno na metodologiji Projektnog planiranja orijentisanog prema ciljevima - GOPP (Goal Oriented Project Planning), koja se šire primenjuje od 1980-tih godina, a predstavlja razvijeniji oblik ranije definisanog okvira logičkog pristupa problemima - LFA (Logical Framework Approach), koju je 1960. godine razvila američka Agencija za međunarodni razvoj - USAID (Agency for International Development) a prepoznatljiv je i pod nazivom «logframe».
Ovaj je pristup široko prihvaćen i razvijan od niza agencija UN-a, ali je nailazio i na veliku praktičnu primenu, posebno kada je prethodni predlog značajno pojednostavljen i predložen u novoj formi.
Navedena se metodologija prihvaća i u procesu pripreme projekata koji će biti usmereni na finansiranje od strane EU i srodnih fondova. Teorijska i praktična vrednost GOPP metodologije ogleda se u sistemskom pristupu procesu identifikacije logičnih veza i odnosa definisanih strategijom razvoja. Integralni deo ovog pristupa je i primena metodologije upravljanja projektnim ciklusom – PCM (Project Cycle Management), što uključuje sve faze životnog ciklusa projekta (od ideje i izbora, do logične razrade, finansiranja, implementacije, monitoringa i evaluacije), što je i temeljni pristup u istraživanju na projektu.
Primenom ove metodološke osnove moguće je na transparentan način osigurati ocenu onih aktivnosti, koje proizlaze iz procesa realizacije strateških opredeljenja, a utemeljenih na prihvaćenoj viziji i razrađenim ciljevima.
Očekivani rezultati se stoga mogu sagledati u kontekstu polazišnih vrednosti, ali i svih daljnjih faza razvoja, pri čemu se naglasak stavlja- na izbor indikatora razvoja značajnih za realizaciju ciljeva, a što se definiše u procesu evaluacije i monitoringa, a na način da se ne sagledavaju samo ekonomske već i društvene koristi prioritetnih razvojnih projekata.
Članovi Partnerskog odbora (opštine Vršac) su u mogućnosti ocenjivati rezultate svake faze istraživanja, tim više što su predlozi utemeljeni na SWOT matrici, ali i na instrumentima upravljanja prema ciljevima, poznatih kao «SMART» koncepcija (S = specifično, M = merljivo, A = dostižno, R = relevantno i T = vremenski usklađeno).
Na taj način je istraživački tim spreman ponuditi one strateške odrednice, koje će potencijalno biti moguće realizovati u uslovima okruženja u kojima će se opština Vršac realno pozicionirati u razdoblju od desetak godina.
No, nosioci vlasti u opštini Vršac, odlučili su se da sa svojom administracijom izrade Stategiju razvoja, isključivši iz procedure naučno- stručni tim i odgovarajuću metodologiju.
Zašto?
Podsećanja radi: Prostorni plan opštine Vršac (2009.) i Generalni plan Vršca (2007.) izradilo je JP Zavod za urbanizam Vojvodine – Novi Sad. Dakle, naučno-stručni tim.
Iz Strategije nije vidljivo koji su strateški dokumenti korišteni kao polazište istraživanja.
Bilo je neophodno, zarad validnosti Startegije, kao polazištre koristiti: Regionalni prostorni plan AP Vojvodine 2009. – 2020.; Prostorni plan područja posebne namene specijalnog rezervata prirode Deliblatska peščara; Prostorni i Generalni urbanistički plan opštine Vršac, i neka druga dokumenta iz oblasti energetike, vodoprivrede, putne mreže i sl. To je u ovom slučaju izostalo.
Zašto?
Strategijom smo ostali uskraćeni za:
1. Analiza postijećeg stanja
2. Misija, vizija, ciljevi i strateški prioriteti razvoja opštine Vršac
3. Razrada mera po prioritetima
4. Kriteriji odabira projekata za realizaciju startegije razvoja opštine Vršac
5. Povezanost i usklađenost ciljeva, prioriteta i mera strategije razvoja opštine Vršac s ciljevima AP Vojvodine, nacionalnim razvojnim ciljevima i ciljevima EU
6. Izvori finansiranja prioritetnih projekata
7. Plan izvođenja strategije opštine Vršac
Na kraju, ne mogu se oteti utisku da je Strategija rađena po modelu lokalne zadovoljnosti, zato ona predstavlja samo spisak želja lokalne administracije.
Predlažem UG „Za bolji Vršac“ da na svojim stranicama objavi Strategiju u PDF formatu, ili da ju osukcesivno objavljuje po ponuđenim ciljevima.
Anton Delić
